PORTRET ARTYSTY – Fredo Ojda
17 grudnia 2025, godz. 19:00
Wstęp wolny
Premiera filmu Fredo Ojda z cyklu Portret Artysty
Fredo Ojda (ur. 1940) ukończył studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (obecnie ASP) we Wrocławiu w 1969 roku. Jest autorem performansów, grafik, fotografii, rysunków i instalacji. Działał także jako kurator oraz animator wydarzeń artystycznych i edukacyjnych; w latach 1988–2024 był kierownikiem artystycznym Galerii Działań w Warszawie.
Fredo Ojda zwrócił na siebie uwagę wybitnych krytyków sztuki już we wczesnych latach 70., kiedy realizował działania w przestrzeni natury, pokrewne dziedzinie performansu. W wyjątkowy sposób integrował swoje akcje z otaczającym je pejzażem. Wiele z tych działań odbywało się nocą, stąd Jerzy Ludwiński nazywał je w swoich tekstach „nokturnami”. Artysta posługiwał się wówczas światłem reflektorów i naturalnym ogniem, wykorzystywał wprawiane w ruch proste przedmioty, a przede wszystkim kierował uwagę widzów na przyrodnicze środowisko, w którym odbywały się te wydarzenia. Uwrażliwiał na życie natury — także tej, która uległa przetworzeniu przez ludzi.
Działał zazwyczaj delikatnymi i — jak to określiła Bożena Kowalska — „znikliwymi” (efemerycznymi) środkami: ledwo uchwytnymi, a jednak zapisującymi się w głębszej świadomości. Tworzył klimat dla uważnej obserwacji zdarzeń i otoczenia, rozbudzał uważność jako postawę cenną także poza sferą sztuki. Andrzej Kostołowski podsumował to tak: „Ojda zdaje się nam ukazywać jeszcze raz, że przechodząc przez lasy i pola, nie widzimy nic. Woła do nas, abyśmy zauważyli”. Z kolei Jerzy Ludwiński pisał: „W epoce ogromnej ekspresji, hałasu, licytacji krzyku — Ojda stara się postępować wprost przeciwnie: jego prace są maksymalnie ściszone i skrajnie oszczędne w gestach. Artysta stara się nie powiększać chaosu współczesnego świata. Nie dąży do burzenia i budowania od podstaw, ale do ochrony świata takim, jakim on jest”.
Fredo Ojda niejednokrotnie w swoich grafikach wykorzystuje fotografie epizodów lub detali ze swoich działań. Tworzy również efemeryczne instalacje i obiekty dotyczące niepokojących aspektów cywilizacyjnych przemian. Od końca lat 80. skoncentrował się jednak niemal całkowicie na innym rodzaju aktywności — prowadzeniu autorskiej Galerii Działań, której kierownikiem artystycznym był do końca 2024 roku. Choć wcześniej wielokrotnie pełnił funkcję kuratora dużych projektów artystycznych, to właśnie niewielka galeria prowadzona w warszawskiej dzielnicy Ursynów stała się jego głównym polem aktywności. Można powiedzieć, że tak jak wcześniej w partnerski i wrażliwy sposób współdziałał ze środowiskiem naturalnym, tak przez ostatnie dekady w równie empatyczny i uważny sposób współdziałał ze środowiskiem artystycznym.
Prace Fredo Ojdy znajdują się w zbiorach: Muzeum Narodowego w Warszawie (rysunki), Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski (fotografie), Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie (grafiki), Muzeum Sztuki w Łodzi (grafiki i fotografie), Muzeum Sztuki Współczesnej w Pontevedrze (Hiszpania), Muzeum Okręgowego w Opolu oraz w kolekcjach prywatnych.
Fredo Ojda — nagrody
– Wielka Nagroda Krytyków, Sympozjum Augustów, 1974
– Nagroda im. Tymona Niesiołowskiego, przyznana przez Toruńskie Towarzystwo Kultury, 1981 (za działania efemeryczne w plenerze oraz wystawy w autorski sposób dokumentujące te pokazy)
– Dyplomy Ministra Kultury i Sztuki za działalność na rzecz upowszechniania kultury (1995, 1998, 2008)
– Medal Wojewody Warszawskiego, 1998
– Medal Związku Polskich Artystów Plastyków, 1999
– Medal „Cztery Wieki Stołeczności Warszawy”, 2002
– Medal 100-lecia Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, 2006
– Medal za zasługi dla m.st. Warszawy, 2010
– Medal „200 lat Alma Mater” za zasługi dla Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, 2011
– Medal „Pro Masovia” za wybitne zasługi oraz całokształt działalności na rzecz województwa mazowieckiego, 2013
– Grand Prix m.st. Warszawy w konkursie na najlepszy projekt w zakresie edukacji kulturalnej, 2013
– Odznaka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Zasłużony dla kultury polskiej”, 2014
– Nagroda Specjalna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dla Galerii Działań „w uznaniu nieocenionych zasług dla kultury polskiej”, 2014